Le rajawaxik are chi kumaj ub’e we qachak
Ub’anik le chomanem are le nab’e chak; le ub’anik le chakunem ruk’ rajawaxik chuq’abi’l, k’ijilem, eta’anik rech tob’anik. Chila’ kok wi le uq’ab’il le chak rech le “Chakub’al” rech le EntreComp.
Are uk’u’x kub’an le tob’anik le tijoxelab’ rech unuk’ik utzukuxik rachi’l kichajixik (winaqib’, chakub’al, pwaq) rajawaxik che resaxik chi saq jun na’oj.
Le ku’lb’al k’uxaq qib’ are le kyo’w le chuq’ab’ che le ub’anik le chak
Le kulb’al k’u’xaj ktob’an chike le tijoxelab’ rech rilik le chuq’ab’, le qarajawaxik le jastaq rajawaxik ksuk’b’axik rachi’l le sib’alaj k’o kupatanij kub’an le k’wxoj rajawaxik chaqe. We jun eta’manik kuya le utzil, le k’amal quxlab’il rachi’l le chuq’abil rech ub’anik jun utzalaj chak, k’ak’ laj chak.
Le tijoxelab’ ketaman che:
Kaweta’maj awib’ rech k’o k’iyem kab’ano
|
1. Retal uwach ulew le kichuq’ab’ le winaqib’ |
2. k’ulb’al k’u’xaj |
3. Le chak pa le jub’iq’ ramaj |
4. Wuj ktz’ib’ax wi le kaji kojopan wi |
|
Le tijoxelab’ kucholaj le eta’manik rachi’l le jastaq kqaloq’oj chqe rachi’l chike le nik’aj qachi’l, ukamulixik rilik rech utzilal kqab’ano. |
Le tijoxelab’ kkib’an uloq’oxik le b’anom ojer tzij are la’ xuya ub’ixik le k’axk’ol kirqom le tijoxelab’ ojer taq tzij. Wa’ are koksax che le kub’sb’al k’uxaq chaqw qib’. |
Kab’an rilik ub’e le qachak k’o k’ax tumal kb’an kitijoxik le tijoxelab’ rech kesaxik lo kib’ che le k’ax. |
E tijoxelab’ kkib’an retaxik ronojel wuqq’ij rachi’l le ki’kotemal le chomanem rech uriqik le ch’akoj. |
|
1. Umajik |
2. Ko’lik |
3. K’o reta’mab’al |
4. Nim re’tamab’al |
||||
|
Kawe’ye’j le kitob’anik le nik’aj winaq chik. |
Kab’ano le atu’kelal |
Kak’am le tob’anik |
Kab’an uk’iysaxik le chak |
||||
|
Kb’an utz uterne’xik le chak |
Ma keilix taj rumal kya’ chike kkib’an le chak pa ke wi kuk’ le nik’aj taq kachi’l. |
Pa nutukel wi rachi’l kuk’ nik’aj wachi’l chik |
Kinkoj nuchuq’ab’ che le chak rachi’l kuk’ wachi’l. |
Jya’ ub’ixik chike jas ub’anik rachi’l kuk’ nik’aj kachi’l chik. |
Kkik’am uq’ab’ ub’anik le chak kuk’ nik’aj taq winaq chik, kachi’l . |
Kuk’am uq’ab’ le chak rachi’l ktob’an che ub’anik le chak k’ax pa le uq’ab’ chak pa wi tom wi le chak. |
Utzlaj ktob’an che le ub’anik le chak pa we uq’ab’ chak chilb’em chike. |
|
Urijik |
Unik’oxik |
Ub’anik |
Kukach’o |
Kurutzirsaj |
Kuchuq’abej |
Kunimarsaj |
Kuk’exo |
|
Le tijoxelab’ kkimaj rilik le k’ayowal on jujun taq le rajawaxik pa le kik’aslemal q’ij q’ij. |
Kkinik’oj le rajawaxik chike le nik’aj taq winaq, kkib’an le k’otoj chi’aj rech le rutzirsaxik le k’axk’olil. |
Le tijoxelab’ kkisaj uwach le k’exk’oj taq jastaq e k’o chi unaqaj le k’ayowal rachi’l le qata’m ub’anom. |
Kkimaj le k’aj’ chak rech ub’anik che le ch’akoj kkilo rachi’l le ub’eal le chak ma eta’matal taj jawi kopan wi, le k’axk’ol k’o chi le b’e. |
Kkichojaj rij le k’ayowal, utzaj uchomaxik kkib’ano, kkitzukuj le jas resaxik uloq le winaqib’ pa le uk’aywalil, |
Le tijoxelab’ kb’an uk’utik chike nik’aj winaq chik rech kkilo le ch’akoj k’olik rech kb’an utzlaj chak rech usukb’axik le kik’aslema. |
Kkik’am ub’e le rilik le utzilaj taq jastaq k’olik pa wokaj rachi’l ma moloj rech ukojik le b’anom chik rachi’ le utz elanaq. |
Le tijoxelab’ kkib’an k’ak’ unik’oxik rij le ch’akoj kkilo rachi’l le k’exoj utzil k’aslemal kuk’am uloq chike pa le kik’aslemal pa chew’q. |
Le chuq’ab’ rech utaqaxik le chak are chi’ kpe le uk’aywalil le chak
Le ki’kotemal rachi’l le kowiirsarem k’u’xaj are kuya chike le tijoxelab’ uya’ik kichuq’ab’, le resaxik le k’aywalil rech kkitaqej uriqik ub’e le kichak pa le naj ramaj xuquje’ k’o sib’alaj uk’aywal pa le kib’e. We jule’ eta’manik. We eta’manem sib’alaj k’o rutzil che le ub’anik ruk’ chuq’ab’il, rech nim le chak kb’anik.
Le tijoxelab’ ke’eta’manik che:
Le k’ijilem pa le chak/kowirsarem kb’anik, ma kasipax taq. Ma uch’umilal taj
|
1. Ub’anik rilik le urab’il le tak’alb’al che le ub’e le chak |
2. Wuj kuk’am b’ik le kb’an q’ij q’ij pa utzil |
3. Uwaq wuj rech ki’kotemal |
4. Utzukum le nik’onem che ch’akoj |
|
Le tijoxelab’ kkib’an xit’ che le b’e rech aninaq kkiq’iya le kkitzukuj, rech ma k’ax uch’ob’ik ub’e. |
Pa jujunal le tijoxelab’ kutz’ib’aj pa wuq’ij jas ub’anik le chak xub’ano. We jun wuj rajawaxik che ub’anik le chomanik pa le tijob’al. |
Le tijoxelab’ kkinik’oj rij le chuq’abi’il (le chak b’anom, le eta’manem b’anom) rachi’l le eta’manik ojer b’anom kb’an utzukuxik rech ktob’an che le chak |
Sik’in uwa wuj, solom taq tzij rech ch’akoj chak b’anom pa le komon, chila’ kkil wi le ma katzoqpix ta kanoq le chak |
|
1. Umajik |
2. Ko’lik |
3. K’o reta’mab’al |
4. Nim re’tamab’al |
||||
|
Kawe’ye’j le kitob’anik le nik’aj winaq chik. |
Kab’ano le atu’kelal |
Kak’am le tob’anik |
Kab’an uk’iysaxik le chak |
||||
|
Kb’an utz uterne’xik le chak |
Ma keilix taj rumal kya’ chike kkib’an le chak pa ke wi kuk’ le nik’aj taq kachi’l. |
Pa nutukel wi rachi’l kuk’ nik’aj wachi’l chik |
Kinkoj nuchuq’ab’ che le chak rachi’l kuk’ wachi’l. |
Jya’ ub’ixik chike jas ub’anik rachi’l kuk’ nik’aj kachi’l chik. |
Kkik’am uq’ab’ ub’anik le chak kuk’ nik’aj taq winaq chik, kachi’l . |
Kuk’am uq’ab’ le chak rachi’l ktob’an che ub’anik le chak k’ax pa le uq’ab’ chak pa wi tom wi le chak. |
Utzlaj ktob’an che le ub’anik le chak pa we uq’ab’ chak chilb’em chike. |
|
Urijik |
Unik’oxik |
Ub’anik |
Kukach’o |
Kurutzirsaj |
Kuchuq’abej |
Kunimarsaj |
Kuk’exo |
|
Le tijoxelab’ kkimaj rilik le k’ayowal on jujun taq le rajawaxik pa le kik’aslemal q’ij q’ij. |
Kkinik’oj le rajawaxik chike le nik’aj taq winaq, kkib’an le k’otoj chi’aj rech le rutzirsaxik le k’axk’olil. |
Le tijoxelab’ kkisaj uwach le k’exk’oj taq jastaq e k’o chi unaqaj le k’ayowal rachi’l le qata’m ub’anom. |
Kkimaj le k’aj’ chak rech ub’anik che le ch’akoj kkilo rachi’l le ub’eal le chak ma eta’matal taj jawi kopan wi, le k’axk’ol k’o chi le b’e. |
Kkichojaj rij le k’ayowal, utzaj uchomaxik kkib’ano, kkitzukuj le jas resaxik uloq le winaqib’ pa le uk’aywalil, |
Le tijoxelab’ kb’an uk’utik chike nik’aj winaq chik rech kkilo le ch’akoj k’olik rech kb’an utzlaj chak rech usukb’axik le kik’aslema. |
Kkik’am ub’e le rilik le utzilaj taq jastaq k’olik pa wokaj rachi’l ma moloj rech ukojik le b’anom chik rachi’ le utz elanaq. |
Le tijoxelab’ kkib’an k’ak’ unik’oxik rij le ch’akoj kkilo rachi’l le k’exoj utzil k’aslemal kuk’am uloq chike pa le kik’aslemal pa chew’q. |
Chajunem ruk’ le k’olik che le ub’anik le kajwaxik
Kak’am ulow le chakub’al are kub’ij kojkowinik kqab’an ukojik le chakub’al, le ramaj le uwachulew, le jo’jinem rech ub’anik tzij che le eta’manem. Xaquje’ rajawaxik keta’maxik ub’anik, utayik le tob’anik rachi’l keta’maxik chi k’o ku riqa’ mal le me’r
Le tijoxelab’ ketamaj che:
Kub’an pa nimal kub’an ukojik le k’o chik awuk, chi atzal chi anaqaj
|
1. Wuj rech jastaq k’olik |
2. Utzukuxik le rajawaxik pa le qakomon |
3. Le k’axk’olil on le k’exoj |
4. Resaxik uwach le k’olik qech |
|
Chike le wokaj k’o jun k’axk’olik che le wokom chak, kta’ chike kkib’an rutzil, are xaq xuwi kkikojo le jastaq k’o pa le kitijob’al. |
Le tijoxilab’ kkitzukuj le jastaq ma ke’koj ta chik e k’o chi kinaqaj rajawaxik che le kichak |
Kub’an rilik, ukojik le k’ex jastaq, le tijoxelab’ kta’chike kkik’ex le jastaq rech utz’aqtasaxik le wokam chak |
Le wokaj che le chak kkitzukuj eta’manik rachi’l chakub’al k’o kuk pa jujunal |
|
1. Umajik |
2. Ko’lik |
3. K’o reta’mab’al |
4. Nim re’tamab’al |
||||
|
Kawe’ye’j le kitob’anik le nik’aj winaq chik. |
Kab’ano le atu’kelal |
Kak’am le tob’anik |
Kab’an uk’iysaxik le chak |
||||
|
Kb’an utz uterne’xik le chak |
Ma keilix taj rumal kya’ chike kkib’an le chak pa ke wi kuk’ le nik’aj taq kachi’l. |
Pa nutukel wi rachi’l kuk’ nik’aj wachi’l chik |
Kinkoj nuchuq’ab’ che le chak rachi’l kuk’ wachi’l. |
Jya’ ub’ixik chike jas ub’anik rachi’l kuk’ nik’aj kachi’l chik. |
Kkik’am uq’ab’ ub’anik le chak kuk’ nik’aj taq winaq chik, kachi’l . |
Kuk’am uq’ab’ le chak rachi’l ktob’an che ub’anik le chak k’ax pa le uq’ab’ chak pa wi tom wi le chak. |
Utzlaj ktob’an che le ub’anik le chak pa we uq’ab’ chak chilb’em chike. |
|
Urijik |
Unik’oxik |
Ub’anik |
Kukach’o |
Kurutzirsaj |
Kuchuq’abej |
Kunimarsaj |
Kuk’exo |
|
Le tijoxelab’ kkimaj rilik le k’ayowal on jujun taq le rajawaxik pa le kik’aslemal q’ij q’ij. |
Kkinik’oj le rajawaxik chike le nik’aj taq winaq, kkib’an le k’otoj chi’aj rech le rutzirsaxik le k’axk’olil. |
Le tijoxelab’ kkisaj uwach le k’exk’oj taq jastaq e k’o chi unaqaj le k’ayowal rachi’l le qata’m ub’anom. |
Kkimaj le k’aj’ chak rech ub’anik che le ch’akoj kkilo rachi’l le ub’eal le chak ma eta’matal taj jawi kopan wi, le k’axk’ol k’o chi le b’e. |
Kkichojaj rij le k’ayowal, utzaj uchomaxik kkib’ano, kkitzukuj le jas resaxik uloq le winaqib’ pa le uk’aywalil, |
Le tijoxelab’ kb’an uk’utik chike nik’aj winaq chik rech kkilo le ch’akoj k’olik rech kb’an utzlaj chak rech usukb’axik le kik’aslema. |
Kkik’am ub’e le rilik le utzilaj taq jastaq k’olik pa wokaj rachi’l ma moloj rech ukojik le b’anom chik rachi’ le utz elanaq. |
Le tijoxelab’ kkib’an k’ak’ unik’oxik rij le ch’akoj kkilo rachi’l le k’exoj utzil k’aslemal kuk’am uloq chike pa le kik’aslemal pa chew’q. |
Ub’anik le na’oj are utz kub’an che jun cholam pwaq nim na’oj
(Uq’axexik le na’oj pa le k’ayinik
Le eta’manik che le ukojik le pwaq are kuya chike le tijoxelab’ eta’manik che ukojik le pwaq, le kajil taq le jastaq, uya’ik uchuq’ab’ le jastaq che le wojam chak. Are’ ma kub’ij taq chi rajawaxik k’o uwuj che le reta’mab’al che le ub’anik taq le ajilab’al, man rajawaxik taj. Are rajawaxik kch’awik, kub’ij jastaq kb’anik che le qas are ub’e.
Le tijoxelab’ are keta’man che:
Le pwaq man k’ax taj uriqik, are jun ch’akoj
|
1. Ub’anik ucholaxik le ksachik (man k’ax taj) |
2. Kichak ukojik le pwaq |
3. ¿jas ub’anik? Kb’an utzijoxik |
4. Le cholam rajil |
|
Le tijoxelab’ kkib’an ucholaxik le xit’ wokaj chak (K’amb’ejanik, jun raqoj chi’ rech tjun tijob’al) ruk’ jun sit’ pwaq: ch’akoj, pwaq rech sachem, le kch’akik, le ktzaq upanoq. |
Le tijoxelab’ kkinik’oj uwach janik’pa kajil taq le jastaq (le chakub’al, le chak) rachi’l kkijach le kkiriqo, sib’alaj sib’ib’al. |
Le wokaj taq kkib’an uchomaxik rrij are chi’ ke’loq’o’manik, kkita le jastaq, kkib’an jun jastaq rech kkib’an uchomaxik la loq’ ub’anik jun loq’o’manik on jun wokaj on maj. |
Kb’an ub’anik jun chak, rachi’l kb’an utaqexik rilik rojonel le rajawaxik che (le chakub’al, le ajchakib’, le jas kb’anik, le usujik kb’anik, rech uya’ik le rajil ronojel jastaq. |
|
1. Umajik |
2. Ko’lik |
3. K’o reta’mab’al |
4. Nim re’tamab’al |
||||
|
Kawe’ye’j le kitob’anik le nik’aj winaq chik. |
Kab’ano le atu’kelal |
Kak’am le tob’anik |
Kab’an uk’iysaxik le chak |
||||
|
Kb’an utz uterne’xik le chak |
Ma keilix taj rumal kya’ chike kkib’an le chak pa ke wi kuk’ le nik’aj taq kachi’l. |
Pa nutukel wi rachi’l kuk’ nik’aj wachi’l chik |
Kinkoj nuchuq’ab’ che le chak rachi’l kuk’ wachi’l. |
Jya’ ub’ixik chike jas ub’anik rachi’l kuk’ nik’aj kachi’l chik. |
Kkik’am uq’ab’ ub’anik le chak kuk’ nik’aj taq winaq chik, kachi’l . |
Kuk’am uq’ab’ le chak rachi’l ktob’an che ub’anik le chak k’ax pa le uq’ab’ chak pa wi tom wi le chak. |
Utzlaj ktob’an che le ub’anik le chak pa we uq’ab’ chak chilb’em chike. |
|
Urijik |
Unik’oxik |
Ub’anik |
Kukach’o |
Kurutzirsaj |
Kuchuq’abej |
Kunimarsaj |
Kuk’exo |
|
Le tijoxelab’ kkimaj rilik le k’ayowal on jujun taq le rajawaxik pa le kik’aslemal q’ij q’ij. |
Kkinik’oj le rajawaxik chike le nik’aj taq winaq, kkib’an le k’otoj chi’aj rech le rutzirsaxik le k’axk’olil. |
Le tijoxelab’ kkisaj uwach le k’exk’oj taq jastaq e k’o chi unaqaj le k’ayowal rachi’l le qata’m ub’anom. |
Kkimaj le k’aj’ chak rech ub’anik che le ch’akoj kkilo rachi’l le ub’eal le chak ma eta’matal taj jawi kopan wi, le k’axk’ol k’o chi le b’e. |
Kkichojaj rij le k’ayowal, utzaj uchomaxik kkib’ano, kkitzukuj le jas resaxik uloq le winaqib’ pa le uk’aywalil, |
Le tijoxelab’ kb’an uk’utik chike nik’aj winaq chik rech kkilo le ch’akoj k’olik rech kb’an utzlaj chak rech usukb’axik le kik’aslema. |
Kkik’am ub’e le rilik le utzilaj taq jastaq k’olik pa wokaj rachi’l ma moloj rech ukojik le b’anom chik rachi’ le utz elanaq. |
Le tijoxelab’ kkib’an k’ak’ unik’oxik rij le ch’akoj kkilo rachi’l le k’exoj utzil k’aslemal kuk’am uloq chike pa le kik’aslemal pa chew’q. |
Loq’ kitzukuxik nik’aj winaq chik rech utz le chak knimarsaxik
Kak’am uloq nik’aj winaq chik are kub’an nim le chak kuk’ nik’aj tob’anelab’ chik rech kkiya nik’aj taq na’oj chik che le wokaj chak. Cha rajawaxik jun utz laj k’amal b’e, k’o reta’mab’al che le uya’ik le na’oj rajawaxik.
Le tijoxelab’ ke’ta’man che:
Ma k’ota chak chi naj kch’akanik we xaq utukel kub’ano solitario
|
1. Ukamulixik le ichi’lanem |
2. Moloj che le winaq rajawaxik chike ke’chakunik |
3. Kk’ex kiwach k’amal b’e |
4. K’axk’olil utayik tob’anem |
|
Le tijoxelab’ rajawaxik kuk’am uloq jun winaq chik rech uto’ik le jo’jinem rech ub’anik jun ch’awem xa jun nich ramaj kuq’iyo. |
Le tijoxelab’ kkilo jachi kumajo kokik pa le wokaj chak xaquje’ jas che. |
Jun k’ayowal rech moloj, le tijoxelab’ kkijalmala’ kib’ rachi’l le na’oj xaquje’. |
Le tijoxelab’ rajawaxik kkib’an xit’ taq chak, kkib’an utayik le tob’anik kuk’ nik’aj chik rech k’o le ch’awem rachi’l le ku’lb’al k’u’xaj. |
|
1. Umajik |
2. Ko’lik |
3. K’o reta’mab’al |
4. Nim re’tamab’al |
||||
|
Kawe’ye’j le kitob’anik le nik’aj winaq chik. |
Kab’ano le atu’kelal |
Kak’am le tob’anik |
Kab’an uk’iysaxik le chak |
||||
|
Kb’an utz uterne’xik le chak |
Ma keilix taj rumal kya’ chike kkib’an le chak pa ke wi kuk’ le nik’aj taq kachi’l. |
Pa nutukel wi rachi’l kuk’ nik’aj wachi’l chik |
Kinkoj nuchuq’ab’ che le chak rachi’l kuk’ wachi’l. |
Jya’ ub’ixik chike jas ub’anik rachi’l kuk’ nik’aj kachi’l chik. |
Kkik’am uq’ab’ ub’anik le chak kuk’ nik’aj taq winaq chik, kachi’l . |
Kuk’am uq’ab’ le chak rachi’l ktob’an che ub’anik le chak k’ax pa le uq’ab’ chak pa wi tom wi le chak. |
Utzlaj ktob’an che le ub’anik le chak pa we uq’ab’ chak chilb’em chike. |
|
Urijik |
Unik’oxik |
Ub’anik |
Kukach’o |
Kurutzirsaj |
Kuchuq’abej |
Kunimarsaj |
Kuk’exo |
|
Le tijoxelab’ kkimaj rilik le k’ayowal on jujun taq le rajawaxik pa le kik’aslemal q’ij q’ij. |
Kkinik’oj le rajawaxik chike le nik’aj taq winaq, kkib’an le k’otoj chi’aj rech le rutzirsaxik le k’axk’olil. |
Le tijoxelab’ kkisaj uwach le k’exk’oj taq jastaq e k’o chi unaqaj le k’ayowal rachi’l le qata’m ub’anom. |
Kkimaj le k’aj’ chak rech ub’anik che le ch’akoj kkilo rachi’l le ub’eal le chak ma eta’matal taj jawi kopan wi, le k’axk’ol k’o chi le b’e. |
Kkichojaj rij le k’ayowal, utzaj uchomaxik kkib’ano, kkitzukuj le jas resaxik uloq le winaqib’ pa le uk’aywalil, |
Le tijoxelab’ kb’an uk’utik chike nik’aj winaq chik rech kkilo le ch’akoj k’olik rech kb’an utzlaj chak rech usukb’axik le kik’aslema. |
Kkik’am ub’e le rilik le utzilaj taq jastaq k’olik pa wokaj rachi’l ma moloj rech ukojik le b’anom chik rachi’ le utz elanaq. |
Le tijoxelab’ kkib’an k’ak’ unik’oxik rij le ch’akoj kkilo rachi’l le k’exoj utzil k’aslemal kuk’am uloq chike pa le kik’aslemal pa chew’q. |
Pa le qachuq’ab’il k’a pa le uchakuxik le chak pa wokaj pa moloj
Le tijoxelab’ ke’kowinik kkich’ob’ ub’e jas:
¿Jas kito’ik le tijoxelab’ rech kkirij le qas rajawaxik chike?
Kakoj retal katchomanik chike le nikaj taq jastaq:
Financiado por la Unión Europea. Las opiniones y puntos de vista expresados solo comprometen a su(s) autor(es) y no reflejan necesariamente los de la Unión Europea o los de la Agencia Ejecutiva Europea de Educación y Cultura (EACEA). Ni la Unión Europea ni la EACEA pueden ser considerados responsables de ellos.
Rutzijol ch’ab’al – Runa’ojil Creative Commons: Le taq wuj Ktzijob’ex xuquje’ ya’om ub’ixik che’ la pa we chak-tob’anel INNOVET LATAM xb’an ucha’ik “Taq tob’anel tzijonem telenem” (REA), xuquje’ ya’talik (maj utayik kichi’ le eb’anownaq), rech roksaxik, unik’oxik, uk’amik, uk’exik ne’ ub’anik, usuk’b’axik, ujachik chikiwach le winaqib’ kkaj kkikojo, ruk’ eta’manik rech le uk’ux xe’el xb’anowik.